Cuộc sống con người tuy hiện hữu với những nhu cầu thể lý như: học hỏi, nghiên cứu, làm việc, trách nhiệm với xã hội, gia đình... Thế nhưng, mỗi người lại không chỉ đơn thuần sống trong những nhu cầu của đời sống thể lý ấy, bởi họ còn cần đến một đời sống khác, đó là đời sống tâm linh.

Thật vậy, đời sống tâm linh đóng một vai trò thiết yếu trong cuộc sống của mọi người và cách riêng là đối với người Kitô hữu. Ngoài những điều nuôi dưỡng đời sống về mặt thể lý, người Kitô hữu luôn khao khát hướng về những hoạt động nuôi dưỡng tâm hồn mà trong đó, các ngày lễ luôn là một điểm nhấn. Thực chất, chính những ngày lễ giúp cho người Kitô hữu ý thức hơn về cuộc sống toàn diện. Và rõ ràng, trong ngày lễ, người Kitô hữu có thể được sống và làm chủ thời gian, để rồi có thể quan tâm nhiều hơn đến mối tương quan giữa họ với Thiên Chúa và tha nhân.

Trong bài viết sau đây, chúng ta sẽ tìm hiểu về ý nghĩa và những thực hành của một dịp lễ đặc biệt, đó là Lễ Vượt Qua theo dòng lịch sử Giáo hội qua ba mục: (1) Lễ Vượt Qua của dân Israel; (2) Lễ Vượt Qua của Đức Giêsu, và (3) Lễ Vượt Qua của Kitô giáo.

1. Lễ Vượt Qua của dân Israel

a. Lễ Vượt Qua - mùa xuân mang đặc tính du mục và truyền thống ⁽¹⁾

Trước hết, Lễ Vượt Qua có nguồn gốc khá lâu đời. Khởi đi từ một dịp lễ trong gia đình, Lễ Vượt Qua được cử hành đêm trăng tròn của ngày xuân phân, tức là ngày 14 tháng Bông lúa (hay sau thời lưu đày, tháng này được gọi là tháng Nisan). Trong Lễ này, người ta thường để cho Đức Chúa một con vật mới sinh tròn một tuổi, để cầu xin Người chúc lành trên đàn vật của họ. Hy tế tiến dâng đó là một con chiên hay một con dê đực lành lặn, không bị bẻ gãy chiếc xương nào. Rồi sau khi sát tế, máu con vật phải được bôi lên trên khung cửa từng nhà để đề phòng. Còn thịt được dùng trong một bữa ăn vội vã, mà ở đó, thực khách đã mặc y phục sẵn sàng.

Qua những đặc điểm du mục và truyền thống này, chúng ta thấy, Lễ Vượt Qua có thể có trước thời ông Môsê và cuộc xuất hành ra khỏi Ai Cập. Tuy nhiên, chính trong cuộc xuất hành mới gán cho Lễ này một ý nghĩa trường cửu.

b. Lễ Vượt Qua và cuộc xuất hành ⁽¹⁾

Bên cạnh yếu tố truyền thống, có một điểm nối kết đặc biệt trong dịp Lễ Vượt Qua, đó là Lễ này nay trùng hợp với biến cố dân Israel thoát ra khỏi Ai Cập. Quả thật, đây là một biến cố quan trọng trong lịch sử của họ. Biến cố này tưởng niệm cuộc Xuất hành, và nhắc lại cho họ biết Chúa đã cứu họ ra khỏi cảnh nô lệ, để bước vào miền đất của sự tự do.

c. Lễ Vượt Qua và Bánh không men ⁽²⁾

Cũng trong mùa xuân này, một ngày lễ có nguồn gốc riêng cũng được mừng chung, được sáp nhập váo Lễ Vượt Qua đó là Lễ Bánh Không Men. Trong Lễ này, những chiếc Bánh Không Men cùng được tiến dâng với những của đầu mùa. Và ở đây, việc huỷ bỏ men cũng là một nghi thức nhằm hướng về sự trong sạch và canh tân hằng năm. Ngày nay, Lễ Bánh Khỏng Men gợi lại việc người Do Thái đã lên đường vội vã, đến nỗi phải đem theo bột chưa kịp lên men.

d. Lễ Vượt Qua là thời gian Thiên Chúa thực hiện những kỳ công ⁽³⁾

Sau thời lưu đày, Lễ Vượt Qua trở thành Lễ quan trọng nhất đối với người Do Thái. Bởi đó, bất cứ ai không tham dự Lễ này sẽ bị khai trừ khỏi cộng đoàn. Thật vậy, Trong Do thái giáo, Lễ Vượt Qua là một trong những cử hành quan trọng trong năm phụng vụ và mang ý nghĩa phong phú.

2. Lễ Vượt Qua của Đức Giêsu

Ý nghĩa trong Lễ Vượt Qua của Đức Giêsu thật sự trở nên hoàn trọn cách tiệm tiến theo thời gian, để hướng về Lễ Vượt Qua đích thực. Quả thế, lúc khởi đầu, Đức Giêsu tham dự Lễ Vượt Qua của người Do thái. Trong thời gian Lễ Vượt Qua này, Đức Giêsu đã dùng những lời nói và hành động cụ thể để dần thay đổi về ý nghĩa đích thực của ngày Lễ. Và cũng từ đây, chúng ta có Lễ Vượt Qua của Người Con duy nhất, Người đã ở lại trong cung thánh của đền thờ, vì Người biết, đó là nhà của Cha Người ⁽¹⁾. Rồi trong ý nghĩa của Lễ Vượt Qua nơi đền thờ mới, Đức Giêsu đã thanh tẩy thánh điện tạm thời, và loan báo về một thánh điện vĩnh viễn — chính là nơi thân xác phục sinh của Người. Tiếp đến là sự kiện Vượt Qua của việc Bánh hóa ra nhiều, và sẽ trở nên nhục thể Người được hiến dâng làm hy tế. Sau cùng là Lễ Vượt Qua của Chiên mới, khi Đức Giêsu thay thế cho chiên vượt qua. Đồng thời, từ đây Người cũng thiết lập bữa tiệc Vượt Qua mới, và thực hiện cuộc xuất hành riêng của Người, đó là vượt qua thế giới tội lỗi để trở về với Vương quốc của Chúa Cha.

3. Lễ Vượt Qua của Kitô giáo

a. Lễ Vượt Qua ngày Chúa Nhật ⁽²⁾

Vào ngày thứ nhất trong tuần, tức là ngày Chúa phục sinh, các Tông đồ đã gặp lại Chúa Giêsu ⁽³⁾. Trong thời khắc ấy, Người đã hiện ra với các ông trong một bữa ăn diễn lại bữa Tiệc Ly. Vì vậy, các cộng đoàn Kitô giáo thường sẽ quy tụ vào chính ngày thứ nhất trong tuần để bẻ bánh. Và không lâu sau đó, ngày này đã được mang một tên mới, đó là ngày của Chúa hay Chúa Nhật. Ngày này nhắc nhở các Kitô hữu rằng, cuộc phục sinh của Đức Kitô đã liên kết họ với Người qua Bí tích Thánh Thể. Đồng thời, ngày này cũng hướng họ đến niềm trông đợi vào ngày Chúa Quang Lâm.

b. Lễ Vượt Qua hằng năm ⁽¹⁾

Ngoài lễ Vượt Qua ngày Chúa Nhật, người Kiô hữu cũng mừng một lễ thường niên, và lễ này đã mang lại cho Lễ Vượt Qua một nội dung mới. Quả vậy, nếu như người Do thái vui mừng vì họ được giải phóng khỏi ách thống trị của ngoại bang với niềm mong đợi Đấng Mêsia đến giải thoát dân tộc, thì người Kitô hữu luôn cảm thầy vui mừng vì họ được được giải phóng khỏi tội lỗi và sự chết. Chính vì thế, họ được kết hợp với Đức Kitô - là Đấng đã bị đóng đinh và phục sinh, được dự phần vào đời sống vĩnh cửu của Người và hướng đến ngày Chúa quang lâm vinh hiển.

Trong cuộc gặp gỡ với Con Thiên Chúa - là Đấng gánh và xóa tội trần gian nơi bữa tiệc Thánh Thể, người Kitô hữu cùng họp nhau lại để canh thức và đọc lại câu chuyện xuất hành trong một ý nghĩa mới. Qua Bí tích Rửa tội, người Kitô hữu đã trở thành dân Thiên Chúa, được giải phóng khỏi sự dữ, và tiến về miền Đất hứa của Vương quốc trên trời. Chính nhờ Đức Kitô, hy tế vượt qua của họ đã bị sát tế. Bởi thế, họ phải cử hành lễ này không phải với men cũ, tức là lối sống tội lỗi và xấu xa, nhưng là với bánh không men, nghĩa là hành vi tinh tuyền và chân chính. Thêm nữa, cùng với Đức Kitô, mỗi người Kitô hữu đã sống mầu nhiệm vượt qua một cách thật sự, bằng chính việc chết cho tội lỗi và phục sinh để đón nhận một đời sống mới.

Kết luận

Là Kitô hữu, mầu nhiệm vượt qua chỉ hoàn trọn khi họ chết, sống lại và trình diện trước nhan Thiên Chúa. Như thế, Lễ Vượt Qua ở trần gian này chỉ là khoảng thời gian để chuẩn bị cho một cuộc vượt qua tối hậu, đó là cuộc vượt qua để sống đời sống mới.

Tắt một lời, biến cố Vượt qua đối với mỗi người Kitô hữu không chỉ nhằm nói về mầu nhiệm sự chết và phục sinh của Đức Kitô, hay như những nghi thức Thánh Thể được diễn tả trong Thánh Lễ, nhưng đó còn là hình ảnh của một bữa tiệc trên trời, là bữa tiệc mà tất cả mọi người đang trên hành trình tiến đến tham dự. Chính vì thế, sách Khải huyền cũng hướng chúng ta về Con Chiên còn mang đầy thương tích khổ hình, nhưng cũng vẫn đang sống và được tôn vinh ⁽²⁾. Như lời Đức Giêsu nói, Người đã thật sự hoàn tất lễ Vượt qua, nhờ hiến tế Thánh Thể - là cái chết của Người, nhờ cuộc phục sinh, nhờ Bí tích vĩnh cửu của hy lễ Người, và sau cùng, nhờ vào cuộc quang lâm của Người. Và chính cuộc quang lâm này đã quy tụ chúng ta lại trong niềm vui dự tiệc cánh chung nơi Vương quốc Thiên Chúa ⁽³⁾.

Học viện Đa Minh

--------------------------------------------

Thư mục tham khảo:

(1) Kinh Thánh 2011. Hà Nội: Tôn giáo, 2011.

(2) Giáo hoàng Học viện Thánh Piô X. Điển ngữ Thần học Thánh Kinh (Hà Nội: Tôn giáo, 2016), tr.1628.

(3) Lm. Giuse Phạm Đình Ái, SSS. Đức Kitô hôm qua cũng như hôm nay. Tập 1: Lịch sử - Ý nghĩa của mùa Lễ và ngày Lễ trong năm Phụng vụ (Hà Nội: Hồng Đức. 2016), tr.85.

--------------------------------------------

Bài Giáo Lý về Tam Nhật Phục Sinh của Đức Phanxicô

Nhân buổi yết kiến chung sáng nay diễn ra dưới hình thức ảo vào lúc 9 giờ 15, tại thư viện của Điện Tông Tòa Vatican, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã trình bầy bài giáo lý của ngài về Tam Nhật Phục Sinh. Sau khi tóm tắt bài giáo lý của ngài bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau, Đức Thánh Cha ngỏ lời chào đặc biệt đến các tín hữu. Buổi yết kiến chung kết thúc với việc đọc Kinh Lạy Cha và ban phép lành tòa thánh.

Sau đây là nguyên văn Bài Giáo Lý của Đức Thánh Cha:

Anh chị em thân mến, chúc anh chị em một buổi sáng tốt đẹp!

Hòa mình vào bầu không khí thiêng liêng của Tuần Thánh, chúng ta đang ở vào ngày vọng Tam Nhật Phục Sinh. Từ ngày mai cho đến Chúa nhật, chúng ta sẽ sống những ngày trọng tâm của Năm Phụng vụ, mừng mầu nhiệm Thương khó, Tử nạn và Phục sinh của Chúa. Và chúng ta sống mầu nhiệm này mỗi khi cử hành Bí tích Thánh Thể. Khi tham dự Thánh lễ, chúng ta không chỉ đi để cầu nguyện, không: chúng ta đi để đổi mới, để làm cho mầu nhiệm này, mầu nhiệm Vượt qua diễn ra một lần nữa. Điều quan trọng là không được quên điều này. Như thể chúng ta đi đến đồi Canvariô – y hệt như vậy - để canh tân, làm cho mầu nhiệm Vượt qua diễn ra một lần nữa.

Vào tối Thứ Năm Tuần Thánh, khi bước vào Tam Nhật Phục Sinh, chúng ta sẽ sống trở lại Thánh lễ vốn được gọi là Coena Domini [bữa tối của Chúa], tức là Thánh lễ trong đó chúng ta tưởng niệm Bữa Tiệc Ly, tại đó, trong khoảnh khắc đó. Đây là buổi tối khi Chúa Kitô để lại cho các môn đệ chúc thư tình yêu của Người trong Bí tích Thánh Thể, không phải như một kỷ niệm, nhưng như một sự tưởng niệm, như sự hiện diện vĩnh cửu của Người. Như tôi đã nói ở phần đầu, mỗi khi cử hành Bí tích Thánh Thể, chúng ta làm mới lại mầu nhiệm cứu chuộc này. Trong Bí tích này, Chúa Giêsu đã thay thế lễ vật hiến tế - con chiên Vượt Qua - bằng chính Người: Mình và Máu Người ban ơn cứu độ cho chúng ta thoát ách nô lệ của tội lỗi và sự chết. Ơn cứu độ khỏi mọi hình thức nô lệ là ở đó. Đó là buổi tối trong đó, Người yêu cầu chúng ta yêu thương nhau bằng cách trở thành tôi tớ của nhau, như Người đã làm khi rửa chân cho các môn đệ, một cử chỉ báo trước sự hiến tế đẫm máu của Người trên thập giá. Và quả thật, Thầy và Chúa sẽ chết vào ngày hôm sau để thanh tẩy không phải bàn chân, mà là tâm hồn và toàn bộ cuộc sống của các môn đệ. Đó là một hiến lễ phục vụ mọi người chúng ta, bởi vì với sự phục vụ hy sinh của Người, Chúa Giêsu đã cứu chuộc mọi người chúng ta.

Thứ Sáu Tuần Thánh là ngày sám hối, ăn chay và cầu nguyện. Qua các bản văn của Sách Thánh và các lời cầu nguyện phụng vụ, chúng ta sẽ tụ họp lại như thể chúng ta đang ở trên đồi Canvariô để tưởng niệm cuộc Khổ nạn và Cái chết cứu chuộc của Chúa Giêsu Kitô. Trong sự thâm hậu của nghi thức, qua Hành động Phụng vụ, Tượng Chịu Nạn sẽ được trưng bầy để chúng ta tôn thờ. Tôn thờ Thánh Giá, chúng ta sẽ sống lại cuộc hành trình của Chiên Con vô tội đã hy sinh vì ơn cứu rỗi của chúng ta. Chúng ta sẽ mang trong tâm và trí chúng ta các đau khổ của những người bệnh tật, những người nghèo khổ, những người bị rẫy bỏ của thế giới này; chúng ta sẽ tưởng nhớ "những con chiên bị hy sinh", những nạn nhân vô tội của chiến tranh, độc tài, bạo lực hàng ngày, phá thai... Trước hình ảnh của Thiên Chúa bị đóng đinh, chúng ta sẽ mang tới, bằng lời cầu nguyện, rất nhiều người, vâng rất nhiều người cũng bị đóng đinh trong thời đại chúng ta, những người chỉ từ Người mới có thể nhận được sự an ủi và ý nghĩa trong đau khổ của họ. Và ngày nay có rất nhiều: đừng quên những người bị đóng đinh trong thời đại chúng ta, những người vốn là hình ảnh của Chúa Giêsu bị đóng đinh, và Chúa Giêsu ở trong họ.

Kể từ đó, Chúa Giêsu mang trên mình những vết thương của nhân loại và chính sự chết, tình yêu của Đức Chúa Trời đã tưới tắm các sa mạc này của chúng ta, Người đã soi sáng bóng tối của chúng ta. Vì thế giới đang chìm trong bóng tối. Chúng ta hãy lập danh sách mọi cuộc chiến đang diễn ra trong thời điểm này; mọi trẻ em đang chết vì đói; mọi trẻ em không được học hành; toàn bộ dân số bị chiến tranh, bị khủng bố hủy diệt. Trong số rất nhiều, rất nhiều người, chỉ để cảm thấy tốt hơn một chút, đã cần đến ma túy, ngành kỹ nghệ ma túy giết người... Đó là một thảm họa, đó là một sa mạc! Có những “hòn đảo” nhỏ người của Thiên Chúa, cả Kitô hữu lẫn thuộc mọi tín ngưỡng khác, luôn giữ trong lòng họ ước muốn được tốt hơn. Nhưng chúng ta hãy nói sự thật: trên đồi Canvariô chết chóc này, chính Chúa Giêsu đã chịu đau khổ trong các môn đệ của Người. Trong thừa tác vụ của Người, Con Thiên Chúa đã rộng tay ban phát sự sống bằng cách chữa lành, tha thứ, hồi sinh... Giờ đây, trong giờ hy sinh cao cả của Người trên thập giá, Người hoàn thành nhiệm vụ đã được Chúa Cha giao phó cho Người: Người bước vào vực thẳm của đau khổ, Người bước vào các thảm họa của thế giới này, để cứu chuộc và biến đổi. Và cũng để giải thoát mọi người chúng ta khỏi quyền lực của bóng tối, kiêu ngạo, phản kháng việc được Thiên Chúa yêu thương. Và điều này, chỉ có tình yêu của Thiên Chúa mới có thể làm được. Tông đồ Phêrô nói rằng nhờ các vết thương của Người mà chúng ta được chữa lành (xem 1 Pr 2: 24), nhờ cái chết của Người mà chúng ta đã được tái sinh, tất cả chúng ta. Và nhờ Người, bị bỏ rơi trên thập giá, không ai sẽ bị cô đơn bao giờ nữa trong bóng tối của sự chết. Không bao giờ, Người luôn ở bên cạnh chúng ta: chúng ta chỉ cần mở rộng trái tim của chúng ta và để bản thân chúng ta được Người trông nom.

Thứ Bảy Tuần Thánh là ngày im lặng, được các môn đệ đầu tiên sống trong tang tóc và hoang mang, bàng hoàng trước cái chết ô nhục của Chúa Giêsu. Trong khi Lời im lặng, trong khi Sự Sống ở trong mồ, những người đặt hy vọng vào Người đã bị thử thách khó khăn, họ cảm thấy mình như những đứa trẻ mồ côi, thậm chí có thể còn mồ côi cả Thiên Chúa nữa. Thứ Bảy này cũng là ngày của Đức Maria: Mẹ cũng đã sống trong nước mắt, nhưng trái tim của Mẹ tràn đầy đức tin, đức cậy, tràn đầy đức mến. Mẹ của Chúa Giêsu đã theo Con của Mẹ trên con đường đau khổ và ở lại dưới chân thập giá, với linh hồn của Mẹ bị đâm thâu. Nhưng khi tất cả dường như đã kết thúc, Mẹ vẫn tỉnh thức, canh chừng, trông đợi, giữ vững hy vọng vào lời hứa của Thiên Chúa sẽ cho kẻ chết sống lại. Vì vậy, trong giờ đen tối nhất của thế giới, Mẹ đã trở thành Mẹ của các tín hữu, Mẹ của Giáo hội và là dấu chỉ hy vọng. Chứng tá của Mẹ và sự cầu bầu của Mẹ nâng đỡ chúng ta khi sức nặng của thập giá trở nên quá nặng đối với mỗi người chúng ta.

Trong bóng tối của Thứ Bảy Tuần Thánh, niềm vui và ánh sáng sẽ bùng phát với các nghi thức của Đêm Vọng Phục Sinh và vào nửa đêm, tiếng hát Alleluia mừng rỡ lễ hội. Đó sẽ là cuộc gặp gỡ trong đức tin với Chúa Kitô Phục Sinh, và niềm vui của Lễ Phục Sinh sẽ tiếp diễn trong suốt năm mươi ngày sau đó, cho đến lễ Chúa Thánh Thần hiện xuống. Đấng bị đóng đinh đã sống lại! Mọi thắc mắc và không chắc chắn, do dự và sợ hãi đều được xua tan bởi sự mạc khải này. Đấng Phục sinh cho chúng ta điều chắc chắn này: sự thiện luôn chiến thắng sự ác, sự sống luôn chiến thắng sự chết, và cùng đích của chúng ta không phải là ngày càng xuống thấp hơn, từ nỗi buồn này đến nỗi buồn nọ, mà là vươn lên trên cao. Đấng Phục sinh là sự xác nhận rằng Chúa Giêsu luôn đúng trong mọi sự: trong hứa hẹn ban cho chúng ta sự sống vượt lên trên sự chết và sự tha thứ vượt quá tội lỗi. Các môn đệ từng nghi ngờ, không tin. Người đầu tiên tin và thấy là Maria Mađalêna; bà là tông đồ của sự phục sinh, người đã đi loan báo rằng bà đã nhìn thấy Chúa Giêsu, Đấng đã gọi bà bằng tên. Và rồi, mọi môn đệ đã nhìn thấy Người. Nhưng, tôi muốn dừng lại ở điểm này: những người lính canh, những binh lính, tức những người ở trong ngôi mộ để ngăn các môn đệ đến và lấy xác Người, họ đã nhìn thấy Người; họ đã thấy Người sống và chỗi dậy. Các kẻ thù của Người đã nhìn thấy Người, và sau đó họ giả vờ như không thấy Người. Tại sao? Bởi vì họ đã được trả tiền. Đây là mầu nhiệm thực sự của điều Chúa Giêsu đã từng nói: “Có hai chủ trên thế giới, hai, không hơn: hai. Thiên Chúa và tiền bạc. Ai phục vụ tiền bạc là chống lại Thiên Chúa”. Và ở đây chính tiền bạc đã thay đổi thực tại. Họ đã thấy điều kỳ diệu của phục sinh, nhưng họ được trả tiền để giữ im lặng. Anh chị em hãy nghĩ đến nhiều lần trong đó những người đàn ông và đàn bà Kitô hữu đã được trả tiền để không thừa nhận sự sống lại của Chúa trong thực tế, và không làm những gì Chúa Kitô yêu cầu chúng ta làm, như các Kitô hữu.

Anh chị em thân mến, một lần nữa, năm nay chúng ta sẽ sống lễ Phục sinh trong bối cảnh đại dịch. Trong nhiều tình huống đau khổ, đặc biệt là khi những đau khổ này được gánh chịu bởi những người, những gia đình và dân số từng chịu thử thách bởi đói nghèo, thảm họa hoặc xung đột, Thập giá Chúa Kitô giống như một ngọn hải đăng chỉ bến cảng cho những con tàu vẫn đang lênh đênh trên đại dương bão tố. Thập giá Chúa Kitô là một dấu chỉ hy vọng, không làm thất vọng; và nó cho chúng ta biết rằng không một giọt nước mắt, một tiếng thở dài nào bị uổng phí trong kế hoạch của Thiên Chúa. Chúng ta hãy cầu xin Chúa ban cho chúng ta ơn thánh để phục vụ và nhìn nhận Người, và đừng để mình bị mua chuộc để quên mất Người.

Vũ Văn An chuyển ngữ

Với mục đích để Lời Chúa được loan truyền và thông tin Giáo hội được lan tỏa, Legio Mariæ sẵn lòng để các tổ chức và cá nhân sử dụng lại tin bài đã đăng trên báo giấy và báo mạng legiomariævn.com của mình.

Tuy nhiên, vì đức công bằng và sự bác ái, xin quý vị vui lòng ghi đầy đủ nguồn như sau: “Theo Đạo Binh Đức Mẹ, website: legiomariævn.com”.

Ngoài ra, nếu chia sẻ bài lên mạng xã hội (Facebook, Twitter…), đề nghị dùng đường dẫn gốc trên website của Đạo Binh Đức Mẹ.