Sau khi hành hương đến Bêlem, Thánh Phanxicô khao khát noi gương khung cảnh khiêm hạ nơi Chúa Kitô chào đời.

Năm 1221, thánh nhân đã nảy ra một ý tưởng hoàn toàn mới mẻ vào thời điểm đó. Để mừng ngày Chúa Giêsu giáng sinh, ngài mong muốn tái hiện lại kinh nghiệm của đêm Giáng Sinh đầu tiên. Điều này không được thực hiện bằng những pho tượng đặt trong nhà thờ, nhưng bằng sự hiện diện của súc vật trong một khu rừng nhỏ đơn sơ trên sườn đồi.

Nguồn cảm hứng của Thánh Phanxicô đến từ chuyến hành trình sang Thánh Địa, nơi ngài tận mắt chiêm ngắm địa điểm chính xác Chúa Kitô đã chào đời. Sự nghèo khó bao trùm nơi ấy đã tác động sâu xa đến tâm hồn Thánh Phanxicô, và chính yếu tố này là điều ngài đặc biệt muốn tôn vinh trong mầu nhiệm Giáng Sinh.

Hang đá Giáng Sinh đầu tiên

Tu sĩ Phanxicô Thomas thành Celano thuật lại phần còn lại của câu chuyện:

“Khoảng mười lăm ngày trước lễ Giáng Sinh của Chúa, [Thánh Phanxicô] nói với [một người bạn ở Greccio]: ‘… Tôi muốn làm một cuộc tưởng niệm về Hài Nhi đã sinh ra tại Bêlem, và bằng một cách nào đó, được tận mắt chiêm ngắm những gian khó thời thơ ấu của Người: Người đã được đặt nằm trong máng cỏ trên rơm rạ như thế nào, với con bò và con lừa đứng bên cạnh.’”

Nơi đó, sự đơn sơ được tôn vinh, nghèo khó được đề cao, khiêm nhường được ca ngợi; và Greccio dường như đã trở thành một Bêlem mới. Đêm tối rực sáng như ban ngày, đem lại niềm vui cho cả người lẫn thú vật. Thánh Phanxicô đứng trước máng cỏ, lòng tràn đầy tiếng thở than, xúc động sâu xa và chan chứa niềm vui diệu kỳ. Thánh Lễ được cử hành trên máng cỏ, và Thánh Phanxicô cảm nhận được một niềm an ủi hoàn toàn mới mẻ.

Theo Thánh Bonaventura, trong đêm ấy còn xảy ra một phép lạ, khi có người trông thấy Thánh Phanxicô đang ẵm lấy Hài Nhi Giêsu:

“Một người lính can trường và đáng tin cậy… quả quyết rằng ngài đã trông thấy một Hài Nhi xinh đẹp lạ thường đang ngủ trong máng cỏ, và Thánh Phanxicô đã ôm lấy Hài Nhi ấy bằng cả hai tay, như thể muốn đánh thức Người khỏi giấc ngủ.”

Khung cảnh ấy đã tác động mạnh mẽ đến tất cả những người hiện diện, và làm nổi bật sự nghèo khó mà Chúa Kitô đã tự nguyện sinh vào. Quả thực, đó là một cảnh Giáng Sinh hoàn toàn “tinh thần Phanxicô” theo mọi ý nghĩa của từ này.

Ý tưởng ấy nhanh chóng được đón nhận. Năm 1291, vị Giáo hoàng Dòng Phanxicô đầu tiên, Đức Nicôlaô IV, đã cho thực hiện những pho tượng để tạo nên hang đá Giáng Sinh cố định đầu tiên tại Đền thờ Đức Bà Cả ở Rôma. Kể từ đó, hang đá Giáng Sinh với muôn hình muôn vẻ đã xuất hiện khắp nơi trên thế giới và trở thành một trong những truyền thống Giáng Sinh phổ biến nhất.

Tất cả khởi đi từ một tu sĩ nghèo hèn, người khao khát được nhìn thấy và cảm nghiệm sự nghèo khó của biến cố Giáng Sinh đầu tiên.

Cấu trúc của một hang đá Giáng Sinh

Cái nhìn chi tiết về hang đá truyền thống và các yếu tố cấu thành

Kể từ khi Thánh Phanxicô khai sinh hang đá Giáng Sinh đầu tiên, các nền văn hóa khác nhau trên toàn thế giới đã khoác cho truyền thống Giáng Sinh phổ biến này những sắc thái riêng. Tuy nhiên, xuyên suốt các truyền thống ấy vẫn hiện diện những yếu tố chung, tượng trưng cho các phần khác nhau của câu chuyện Giáng Sinh.

Sau đây là một số yếu tố thường thấy cùng với ý nghĩa biểu tượng của chúng.

Chuồng bò hay hang đá

Thánh Luca thuật lại rằng Đức Maria “sinh con trai đầu lòng, lấy khăn bọc con, rồi đặt nằm trong máng cỏ, vì hai ông bà không tìm được chỗ trong quán trọ” (Lc 2,7).

Đoạn văn không đề cập đến một “chuồng bò” theo nghĩa hiện đại, bởi trong bối cảnh lịch sử, súc vật thường được giữ trong các hang đá. Trong phần lớn lịch sử Hội Thánh, các hình ảnh về Chúa Giêsu giáng sinh đều nhấn mạnh đến hang đá, và vì thế nhiều hang đá Giáng Sinh vẫn duy trì truyền thống này. Tuy nhiên, theo thời gian, các nghệ sĩ Kitô giáo đã đặt biến cố Giáng Sinh vào bối cảnh quen thuộc với thời đại của mình, từ đó hình ảnh “chuồng bò” ra đời và trở thành yếu tố trung tâm của hầu hết các hang đá.

Con lừa

Trong các sách Tin Mừng không có chỗ nào nhắc đến con lừa, nhưng một văn bản cổ xưa gọi là Tiền Phúc Âm Giacôbê (Nguỵ Thư) cho biết thánh Giuse đã đặt Đức Maria trên lưng lừa trong chuyến hành trình dài. Vào thời đó, lừa là phương tiện di chuyển rất phổ biến và, xét đến quãng đường phải đi, đây là lựa chọn hợp lý nhất. Vì lý do này, con lừa – con vật đã chở Mẹ Thiên Chúa (và chính Thiên Chúa trong cung lòng Mẹ) – hầu như luôn hiện diện trong các hang đá Giáng Sinh.

Con bò

Trong một tài liệu ngoài Kinh Thánh khác, tác giả cho rằng có một con bò hiện diện trong biến cố Chúa Giêsu chào đời. Điều này rất có thể bắt nguồn từ lời ngôn sứ Isaia: “Con bò còn biết chủ, con lừa biết máng của chủ nó; còn Israel thì không biết, dân Ta chẳng hiểu gì” (Is 1,3).

Trong đoạn văn này, các loài vật nhận ra ai là Chúa của mình, trong khi phần còn lại của thế giới lại phản nghịch chống lại Người.

Đức Maria và Thánh Giuse

Hai nhân vật chính của hang đá Giáng Sinh thường được diễn tả đang quỳ gối trước máng cỏ nơi Hài Nhi Giêsu được đặt nằm. Cả hai đều chìm sâu trong tâm tình cầu nguyện và kinh ngạc trước mầu nhiệm vừa được tỏ lộ trước mắt mình.

Các mục đồng

Theo trình thuật Kinh Thánh, các mục đồng là thành phần không thể thiếu trong bất kỳ hang đá Giáng Sinh nào, tương ứng với đoạn Tin Mừng Luca: “Các người chăn chiên bảo nhau: ‘Nào chúng ta sang Bêlem, để xem sự việc đã xảy ra, như Chúa đã tỏ cho ta biết.’ Họ liền hối hả ra đi. Đến nơi, họ gặp bà Maria, ông Giuse, cùng với Hài Nhi đặt nằm trong máng cỏ” (Lc 2,15–16).

Các thiên thần

Dù không được nhắc đến cách minh nhiên bên máng cỏ, các thiên thần đã hiện ra với các mục đồng và cất lời tung hô: “Gloria in excelsis Deo!”

“Bỗng có muôn vàn thiên binh hợp với thiên thần ấy cất tiếng ngợi khen Thiên Chúa rằng: ‘Vinh danh Thiên Chúa trên trời, bình an dưới thế cho loài người Chúa thương’” (Lc 2,13–14).

Ba nhà đạo sĩ

Thánh Mátthêu thuật lại việc các đạo sĩ (chiêm tinh) từ phương Đông đến bái lạy Chúa Giêsu. Dù Kinh Thánh không nêu rõ con số, truyền thống xác định là ba dựa trên số lễ vật được dâng tiến: “Khi vào nhà, họ thấy Hài Nhi với thân mẫu là bà Maria, liền sấp mình bái lạy Người. Rồi họ mở tráp, dâng tiến lễ vật: vàng, nhũ hương và mộc dược [một dược]” (Mt 2,11).

Những yếu tố bổ sung

Tại nhiều quốc gia, hang đá Giáng Sinh còn bao gồm những yếu tố khác. Ở Ý, presepio thường tái hiện cả một ngôi làng với vô số con người đang sinh hoạt thường nhật. Kiến trúc thường mang dáng dấp trung cổ, thuộc về một thời kỳ khác, nhưng làm nổi bật thực tại rằng chính chúng ta cũng có thể hiện diện trong biến cố Chúa Giêsu giáng sinh và đón tiếp Người vào cuộc đời mình.

Tại Ba Lan, szopka lại nổi bật với hình ảnh một nhà thờ chính tòa lộng lẫy mang phong cách kiến trúc Gothic. Một lần nữa, điểm nhấn ở đây nhắc nhớ rằng việc Chúa Giêsu chào đời không chỉ là một biến cố lịch sử đã qua, nhưng là một mầu nhiệm vẫn tiếp diễn qua mọi thời đại và trong từng tâm hồn.

Philip Koslóki - Aleteia.org

con sóng nhỏ chuyển ngữ

Với mục đích để Lời Chúa được loan truyền và thông tin Giáo hội được lan tỏa, Legio Mariæ sẵn lòng để các tổ chức và cá nhân sử dụng lại tin bài đã đăng trên báo giấy và báo mạng legiomariævn.com của mình.

Tuy nhiên, vì đức công bằng và sự bác ái, xin quý vị vui lòng ghi đầy đủ nguồn như sau: “Theo Đạo Binh Đức Mẹ, website: legiomariævn.com”.

Ngoài ra, nếu chia sẻ bài lên mạng xã hội (Facebook, Twitter…), đề nghị dùng đường dẫn gốc trên website của Đạo Binh Đức Mẹ.