- WĐBĐM 22/4/2025 - Theo thông cáo của Phòng Báo Chí Tòa Thánh, ngày 14 tháng Hai, 2019, Đức Thánh Cha Phanxicô đã bổ nhiệm Đức Hồng y Kevin Joseph Farrell, Tổng trưởng Bộ Giáo dân, Gia đình, và Đời sống làm Hồng Y Nhiếp Chính. Vị tiền nhiệm của Đức Hồng y Kevin Joseph Farrell là Đức Hồng y Jean Louis Tauran đã qua đời ngày 5/7/2018. Khi Đức Giáo hoàng qua đời hoặc tuyên bố từ nhiệm, Giáo Hội ở vào tình trạng trống ngôi Giáo hoàng. Tất cả các vị lãnh đạo các cơ quan trung ương Tòa Thánh đều ngưng chức vụ, ngoại trừ vị Đức Hồng y Nhiếp Chính. 

Trong Giáo hội Công giáo Rôma, Hồng Y Nhiếp Chính (tiếng Latinh: Camerlengo) là Hồng y chức sắc cao nhất của Tòa Thánh Vatican, được Đức Giáo hoàng bổ nhiệm, đảm nhận một loạt nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn chuyển giao từ một triều Giáo hoàng sang triều Giáo hoàng kế tiếp, bao gồm việc xác nhận sự qua đời của Đức Giáo hoàng. Vai trò của Hồng Y Nhiếp Chính đã phát triển qua nhiều thế kỷ, từ một nhà quản lý tài chính trở thành một nhân vật có các trách nhiệm trong thời kỳ Tông Tòa trống ngôi (tiếng Latinh: Sede Vacante), thu hút sự chú ý của công chúng.

Vị trí Hồng Y Nhiếp Chính khác với Nhiếp chính của hàng giáo sĩ Rôma, một danh hiệu danh dự do các kinh sĩ và linh mục giáo phận Rôma bầu ra, và cũng khác với Nhiếp chính của Hồng Y Đoàn Thiêng Liêng trước đây, người chịu trách nhiệm quản lý tài chính của Hồng Y Đoàn và chủ trì tang lễ cho các Hồng y qua đời. Kể từ năm 1997, Annuario Pontificio (Niên giám Tòa Thánh, danh mục chính thức của Tòa Thánh) không còn ghi nhận vị trí Nhiếp chính của Hồng Y Đoàn Thiêng Liêng.

Lịch sử của vai trò

Thuật ngữ Camerlengo bắt nguồn từ tiếng Latinh trung cổ camarlingus, nghĩa là “người quản lý Phủ Giáo hoàng” hoặc “người cận thần của quân vương”. Vị trí này xuất hiện vào thế kỷ XII như một giáo sĩ được Đức Giáo hoàng bổ nhiệm làm người đứng đầu bộ máy quản lý của ngài. Đến thế kỷ XIII, vai trò này trở nên cố định, không chấm dứt khi Đức Giáo hoàng qua đời.

Hồng Y Nhiếp Chính chịu trách nhiệm quản lý Phủ Giáo hoàng (Camera Thesauraria) ^[1], một cơ quan được thành lập vào thế kỷ XI để quản lý tài chính của Giáo triều Rôma và các tài sản thế tục của Tòa Thánh. Vào thế kỷ XII, vị trí Camerarius được lập ra, và do đó Hồng Y Nhiếp Chính cũng được biết đến với tên gọi này. Trong thời kỳ Giáo hoàng Avignon (1309–1377), khi bảy vị Giáo hoàng liên tiếp cư trú tại Avignon, Pháp, thay vì Rôma, Hồng Y Nhiếp Chính trở thành một trong những cố vấn thân cận nhất của Đức Giáo hoàng, và vai trò này ngày càng trở nên quan trọng.

Trong thời kỳ Tông Tòa trống ngôi, Hồng Y Nhiếp Chính còn có quyền đúc tiền. Vào thế kỷ XIII và XIV, vai trò này được mở rộng với các chức năng tư pháp, không chỉ trong các vấn đề thuế mà còn trong một số vụ án hình sự và dân sự. Năm 1379, Đức Urbanô VI mở rộng quyền tài phán của Hồng Y Nhiếp Chính đến tất cả các vụ kiện liên quan đến quyền lợi và lợi ích của Apostolic Camera (Phủ Giáo hoàng, hay kho bạc Giáo hoàng), một cơ quan phát triển từ Camera Thesauraria và trở thành cơ quan quan trọng nhất trong Giáo triều Rôma.

Vào thế kỷ XV, Hồng Y Nhiếp Chính được phong phẩm tước Hồng y; kể từ đó, chỉ các Hồng y mới được bổ nhiệm vào vai trò này. Một sắc chỉ năm 1621 của Đức Grêgôriô XV xác định nhiệm vụ của vị trí này là thủ quỹ chính của Đức Giáo hoàng. Tuy nhiên, đến đầu thế kỷ XIX, những biến động chính trị và văn hóa ở châu Âu dẫn đến sự suy giảm vai trò này. Một làn sóng phong trào cách mạng, chống đối sự cai quản của giáo sĩ, và phong trào thống nhất Ý (Risorgimento) đã khiến các Bộ trong Giáo triều Rôma, đặc biệt là Phủ Quốc vụ khanh, trở nên quan trọng hơn. Những biến động này dẫn đến sự gia tăng vai trò của các Bộ trong Giáo triều Rôma, đặc biệt là Phủ Quốc vụ khanh, để đối phó với tình hình chính trị quốc tế mà Giáo hoàng và các Quốc gia Giáo hoàng phải đối mặt. Mặc dù có một sự phục hồi ngắn ngủi của vai trò Hồng Y Nhiếp Chính tương tự như thủ tướng trong hội đồng bộ trưởng do Đức Piô IX thành lập năm 1847, vị trí này nhanh chóng bị bãi bỏ sau cuộc cách mạng Rôma 1848–1849 và cuộc lưu vong của ngài đến Gaeta cho đến năm 1850.

Với sự sụp đổ của các Quốc gia Giáo hoàng vào năm 1870 và sự mất đi quyền lực thế tục của Đức Giáo hoàng, vai trò của Hồng Y Nhiếp Chính mất đi phần lớn chức năng quản lý nhà nước. Nhiệm vụ của vị trí này thu hẹp lại vào các trách nhiệm trong thời kỳ Tông Tòa trống ngôi—giữa sự qua đời của một vị Giáo hoàng và việc bầu chọn người kế nhiệm qua Mật Nghị Giáo hoàng. Vai trò quan trọng nhất của Hồng Y Nhiếp Chính trong thời kỳ này được nêu trong Tông hiến Regimini Ecclesiae Universae (“Quản trị Giáo hội Hoàn vũ”), do Đức Phaolô VI ban hành ngày 15 tháng 8 năm 1967:

Phủ Giáo hoàng, do Hồng Y Nhiếp Chính của Giáo hội Rôma Thánh thiện chủ trì, hoặc nếu ngài bị ngăn trở, do Phó Nhiếp Chính, giữ nhiệm vụ chăm sóc và quản lý các tài sản cùng quyền lợi thế tục của Tòa Thánh trong thời kỳ Tông Tòa trống ngôi.

Xác nhận sự qua đời của Đức Giáo hoàng

Khi Đức Giáo hoàng qua đời, nhiệm vụ đầu tiên của Hồng Y Nhiếp Chính là xác minh rằng ngài thực sự đã qua đời. Trước đây, quy trình này bao gồm việc gọi tên rửa tội của Đức Giáo hoàng ba lần trong khi gõ nhẹ vào trán ngài bằng một chiếc búa bạc. Nếu không có phản hồi, Hồng Y Nhiếp Chính tuyên bố sự qua đời với công thức: “Vere Papa mortuus est” - Đức Giáo hoàng thực sự đã qua đời). Quy trình này được sử dụng lần cuối trên thi thể của Đức Piô XI vào năm 1939. Ngoài ra, cần có tuyên bố tử vong từ một bác sĩ y khoa, nhưng tuyên bố này vẫn phải do Hồng Y Nhiếp Chính viết và ký.

Thay vì gõ vào trán Đức Giáo hoàng bằng búa bạc, cử chỉ này đã được thay thế bằng hành động kéo khăn che mặt của ngài. Trong thời kỳ Tông Tòa trống ngôi, biểu tượng Umbraculum được sử dụng để biểu thị trạng thái đặc biệt của Tòa Thánh, tượng trưng cho sự bảo vệ thiêng liêng của Giáo hội khi chưa có Đức Giáo hoàng mới ^[2]. Hồng Y Nhiếp Chính niêm phong phòng riêng và Phủ của Đức Giáo hoàng, Dinh Tông Toà (được niêm phong hoàn toàn ngay sau sự qua đời hoặc từ nhiệm của Đức Giáo hoàng), và giám sát việc bảo quản thi thể. Ngài thông báo sự qua đời của Đức Giáo hoàng cho Hồng Y Tổng Đại diện Rôma và Hồng Y Tổng Tư tế của Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô. Sau khi nhận được tin chính thức, Niên trưởng Hồng Y Đoàn thông báo cho tất cả các Hồng y, các đại sứ được công nhận tại Tòa Thánh, và các nhà lãnh đạo các quốc gia trên toàn thế giới.

Hồng Y Nhiếp Chính cũng sắp xếp việc phá hủy con dấu chì (bulla) và Nhẫn Ngư Phủ, biểu tượng quyền của Đức Giáo hoàng. Theo truyền thống từ năm 1521, các vật này bị phá hủy để tượng trưng cho sự kết thúc quyền bính và ngăn chặn lạm dụng, vì chúng từng được dùng để niêm phong các tài liệu chính thức. Một chiếc búa đặc biệt được sử dụng để phá vỡ nhẫn và con dấu. Tuy nhiên, hiện nay nhẫn không còn được dùng để niêm phong tài liệu, và truyền thống phá hủy đã thay đổi. Tông hiến Universi Dominici Gregis (“Đoàn chiên phổ quát của Chúa”), do Đức Gioan Phaolô II ban hành ngày 22 tháng 2 năm 1996, quy định rằng các Hồng y “sẽ sắp xếp việc phá hủy Nhẫn Ngư Phủ và con dấu chì” trong chương trình nghị sự của Mật nghị Giáo hoàng. Tông hiến không nêu rõ liệu đây là nhiệm vụ duy nhất của Hồng Y Nhiếp Chính. Ngoài ra, vào năm 2013, khi Đức Bênêđictô XVI từ nhiệm, thay vì phá vỡ nhẫn, bề mặt của nó được khắc một cây Thánh giá sâu.

Chuẩn bị mật nghị giáo hoàng

Hồng Y Nhiếp Chính—cùng với ba Hồng y đại diện cho các cấp bậc giám mục, linh mục và phó tế—chịu trách nhiệm chuẩn bị Mật nghị Giáo hoàng để bầu chọn Đức Giáo hoàng mới. Trong thời kỳ Tông Tòa trống ngôi, ngài bảo vệ và quản lý các tài sản cùng quyền lợi thế tục của Tòa Thánh, đảm nhận hoạt động hằng ngày của Tòa Thánh. Trong trường hợp có sự xâm phạm chủ quyền lãnh thổ của Tòa Thánh, Hồng Y Nhiếp Chính có nhiệm vụ bảo vệ các quyền của Tòa Thánh. Ngài cũng chuẩn bị các cuộc họp của các Hồng y (gọi là hội nghị) trước mật nghị cũng như chính mật nghị. Tông Hiến Universi Dominici Gregis đề cập đến trường hợp Hồng Y Nhiếp Chính đột tử trong thời kỳ Tông Tòa trống ngôi:

"Nếu, khi Đức Giáo hoàng qua đời hoặc trước khi bầu người kế nhiệm, chức vụ Nhiếp Chính của Giáo hội Rôma Thánh thiện hoặc Cha Giải tội Tối cao trở nên trống, Hồng Y Đoàn phải bầu càng sớm càng tốt một Hồng Y hoặc, nếu cần, các Hồng Y, để giữ vị trí này cho đến khi bầu được Đức Giáo hoàng mới.

Mặc dù quyền hạn của Hồng Y Nhiếp Chính chấm dứt khi Đức Giáo hoàng mới được bầu, ngài là một trong số ít Hồng y trong Giáo triều Rôma có chức năng không chấm dứt trong thời kỳ Tông Tòa trống ngôi. Thông thường, Đức Giáo hoàng mới giữ lại Hồng Y Nhiếp Chính từ người tiền nhiệm và chỉ bổ nhiệm người mới khi ngài đạt tuổi 80 hoặc từ chức vì lý do sức khỏe. Do đó, Hồng Y Nhiếp Chính không nằm trong số các bổ nhiệm ngay sau mật nghị. Ngược lại, các lãnh đạo các Bộ trong Giáo triều Rôma, như Hồng Y Quốc vụ khanh và các Hồng Y đứng đầu các Bộ, ngừng chức vụ cho đến khi được Đức Giáo hoàng mới xác nhận.

Trong Tông hiến Universi Dominici Gregis, Đức Gioan Phaolô II sửa đổi quy tắc bỏ phiếu của mật nghị, cho phép sau 30 lần bỏ phiếu, yêu cầu đa số hai phần ba có thể được thay bằng đa số đơn giản theo quyết định của các Hồng y. Năm 2007, Đức Bênêđictô XVI khôi phục yêu cầu đa số hai phần ba và làm rõ rằng nếu tất cả các lần bỏ phiếu không mang lại kết quả bầu chọn hợp lệ, Hồng Y Nhiếp Chính sẽ tham khảo ý kiến các Hồng y cử tri về cách tiến hành.

Cập nhật vai trò và cải cách Giáo triều Rôma

Năm 2022, Đức Giáo hoàng Phanxicô cập nhật vai trò của Hồng Y Nhiếp Chính trong Tông hiến "Praedicate Evangelium - Hãy rao giảng Tin Mừng”, cải cách Giáo triều Rôma. Đáng chú ý, ngài bãi bỏ định chế cổ xưa của Phủ Giáo hoàng và liên kết các chức năng của Hồng Y Nhiếp Chính với các Bộ mới được thành lập năm 2014 về tài chính và kinh tế—Hội đồng Kinh tế và Phủ Kinh tế. Praedicate Evangelium cũng quy định rằng, trong thời kỳ Tông Tòa trống ngôi, Hồng Y Nhiếp Chính được hỗ trợ bởi Hồng y phụ trách Hội đồng Kinh tế và hai trợ lý.

Kết luận

Hồng Y Nhiếp Chính giữ một vai trò đặc biệt quan trọng trong Giáo hội Công giáo Rôma, đặc biệt trong thời kỳ Tông Tòa trống ngôi, khi ngài đảm nhận trách nhiệm quản lý tạm thời các tài sản và quyền lợi của Tòa Thánh, xác nhận sự qua đời của Đức Giáo hoàng, và chuẩn bị cho Mật nghị Giáo hoàng. Qua nhiều thế kỷ, vai trò này đã chuyển đổi từ một nhà quản lý tài chính thành một biểu tượng của sự liên tục và bảo vệ thiêng liêng của Giáo hội trong những thời điểm chuyển giao quan trọng. Với những cải cách gần đây của Đức Giáo hoàng Phanxicô, vai trò của Hồng Y Nhiếp Chính tiếp tục được tinh chỉnh để phù hợp với cấu trúc quản trị hiện đại của Giáo triều Rôma, đồng thời vẫn duy trì ý nghĩa lịch sử và thần học của mình.

Massimo Faggioli – Britannica.com

Ngô Đức Thiện, CSsR chuyển ngữ

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

^[1]: Camera Thesauraria: Cơ quan tài chính cổ xưa của Tòa Thánh, tiền thân của Apostolic Camera.

^[2]: Umbraculum: Lọng thiêng, biểu tượng của Tòa Thánh, thường xuất hiện trong thời kỳ Tông Tòa trống ngôi, tượng trưng cho sự bảo vệ và quyền bính tạm thời của Giáo hội.

Với mục đích để Lời Chúa được loan truyền và thông tin Giáo hội được lan tỏa, Legio Mariæ sẵn lòng để các tổ chức và cá nhân sử dụng lại tin bài đã đăng trên báo giấy và báo mạng legiomariævn.com của mình.

Tuy nhiên, vì đức công bằng và sự bác ái, xin quý vị vui lòng ghi đầy đủ nguồn như sau: “Theo Đạo Binh Đức Mẹ, website: legiomariævn.com”.

Ngoài ra, nếu chia sẻ bài lên mạng xã hội (Facebook, Twitter…), đề nghị dùng đường dẫn gốc trên website của Đạo Binh Đức Mẹ.